• پدافند غير عامل در يک نگاه

  • پدافند غيرعامل در يک نگاه

    موضوع پدافند غير عامل در جهان هستي از قدمتي به اندازه تاريخ زندگي انسان برخوردار است. انسانهاي اوليه براي در امان ماندن از خطر تهاجم حيوانات و تهديدات پيراموني خود به غارها و بالاي درختان و ديگر مأمن هاي طبيعي پناه مي بردند ، با متمدن شدن تدريجي جوامع بشري و شکل گيري زندگي شهري، احساس نياز به امنيت بيشتر گرديد و جوامع شهري براي ايجاد امنيت و حفاظت شهر از تهاجم دشمنان ، اقدام به ساخت و احداث دژها، قلعه ، حصار، خندق، ديوارها و موانع دفاعي در پيرامون شهرها نمودند.

    در اين راستا در طول تاريخ بشري، تسليحات تهاجمي و به تبع آن اقدامات دفاعي نيز شاهد تغيير و تحول چشمگيري بوده و اين پيشرفت و فناوري کماکان ادامه يافته و فرآيند و روندي اجتناب ناپذير به خود گرفته است. در طول چند هزار سال تاريخ تمدن بشري صرفاً 286 سال بدون جنگ و خونريزي بوده و کشورهاي استعمارگر و قدرتمند به بهانه هاي مختلف موجب بروز جنگها، تخريب و غارت زيرساختهاي توليدي ، اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي، دفاعي و کشتار و آواره شدن انسانهاي بيشمــــاري گرديده اند به طوري که تنها در طول 45 سال از ســـال 1945 تا 1990 ميلادي فقط 3 هفته بدون جنگ و خونريزي بوده است. گفتني است که در دو دهه گذشته ده جنگ عمده در پيرامون حريم سرزميني کشور ما از جمله جنگ اول و دوم خليج فــارس ( 1991 و 2003 ) جنگ 79 روزه يوگسلاوي ( 1999 ) ، جنگ تحميلي 8 ساله ايران و عراق ، جنگ افغانستان ( 2003 ) ، جنگ 33روزه ، لبنان و جنگهاي 22روزه ، 8روزه و 50 روزه اخير رژيم صهيونيستي عليه مردم مظلوم غزه، جنگ تروريستي گروههاي تکفيري داعش عليه دو کشور سوريه ( 5 ساله اخير ) و عراق در سال ( 2015 ) و جنگ يمن در سال جاري اتفاق افتاده و کماکان ادامه دارد و با شکل دهي مرموزانه و فريبکارانه ماهيت پيچيده تري را به خود گرفته است. علي ايحال با توجه به اجتناب ناپذير بودن جنگها به عنوان يک پديده اجتماعي پايدار، وقوع جنگها و منازعات ديگري در جهان اسلام براساس مطامع و اهداف استعمارگرانه و سلطه گرايانه بلوک غرب دور از انتظار نبوده است وظيفه خطير و حياتي ما در دنياي پر چالش مملو از منازعات و مناقشات ، مصون سازي کشور از طريق بالا بردن قدرت بازدارندگي ، ارتقاء پايداري و آستانه مقاومت ملي، مصون سازي و کاهش آسيب پذيري زيرساختهاي  )حياتي، حساس و مهم(  و تسهيل مديريت بحران در برابر تهديدات متنوع فراروي پيراموني و فضاي سرزميني نظام جمهوري اسلامي ايران مي باشد، اقدامات پدافند غير عامل در اين راستا نقش و جايگاهي حياتي را در حفظ زير ساخت ها و امنيت ملي کشور ايفا نموده و به عهده دارد.

     

    واکاوي پدافند غيرعامل و ملاحظات قابل تعمق آن

    تعريف پدافند غير عامل

    از نظر واژه شناسي، واژه پدافند از دو جزء )پد( و )آفند( تشکيل شده است، در فرهنگ و ادب  » پد « يا » پاد « پيشوندي است که به معاني ضد، متضاد بوده و هرگاه قبل از واژه اي قرار گيرد معناي آن را معکوس مي نمايد، واژه آفند نيز به مفهوم جنگ ، جدال ، تهاجم، حمله و پيکار است در اين راستا پدافنــد که هم تراز با واژه  « دفاع  « مي باشد شامل اقداماتي است که جهت مقابله با حمله و تهاجم دشمن انجام ميشود که شامل انواع و اقسام اقدامات دفاعي از جمله »پدافند  غيرعامل « و «پدافند عامل» ميباشد در پدافند غير عامل جهت مقابله با تهاجم و تهديدات دشمن  بدون استفاده از تسليحات تهاجمي يا دفاعي و با استفاده از مجموعه اي از اقدامات و تمهيـــــدات تدافعي، موجب کاهش آسيب پذيري تاسيسات ، تجهيزات و نيروي انســــاني ميگردد. در صورتي که » پدافند عامل « جهت مقابله با تهاجم و تهديدات دشمن و دفع تهديدات وي از انواع و اقسام در تسليحات دفاعي نظير توپ، موشک، تانک، هواپيماهاي شکاري، بمب افکن، رزم ناو، زيردريايي و... استفاده ميشود.

    کوتاه ترين تعريف پدافند غير عامل  » دفاع بدون سلاح « مي باشد . مجمع تشخيص مصلحت نظام در راستاي سياست هاي کلي نظام در سند چشم انداز 20 ساله کشور، پدافند غيرعامل را به شرح ذيل تعريف نموده است:

    « مجموعه اقدامات غيرمسلحانه اي که موجب افزايش بازدارندگي، کاهش آسيب پذيري، تداوم فعاليتهاي ضروري، ارتقاء پايداري ملي و تسهيل مديريت بحران در مقابل تهديدات و اقدامات نظامي دشمن مي شود . »

     

     حوزه مسئوليتي تهديدات فراروي پدافند غير عامل

    تهديدات ذيربط پدافند غيرعامل شامل تهديدات نظامي و تهديدات سايبري ، زيستي  )انسان، دام، کشاورزي، مواد غذايي و دارويي ، آب ، محيط زيست و منابع طبيعي )، پرتوي، شيميايي و اقتصادي و طيف جديدي از تهديدات مردم محور مي باشد که سياستگذاري ، هدايت و برنامه ريزي مقابله با تهديدات ياد شده در قرارگاه هاي ) پدافند سايبري ، پدافند زيستي ، پدافند پرتوي ، پدافند شيميايي و پدافند اقتصادي ، پدافند مردم محور و پدافند کالبدي(  تشکيلاتي سازمان پدافند غير عامل کشور انجام مي پذيرد، برخي از قرارگاه هاي ياد شده در سطوح استاني هم تشکيل شده و در حال فعاليت مي باشند. مقابله با تهديدات طبيعي )زلزله، سيل، آتشفشان، خشکسالي، سرما و...( که جزء حوادث غير مترقبه ميباشند در حوزه مسئوليتي سازمان مديريت بحران کشور وابسته به وزارت کشور مي باشد و در حوزه مسئوليتي سازمان پدافند غير عامل کشور قرار نمي گيرند.